توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٤٦ - گفتارى ديگر از برخى ادباء

بنا به گفته مصنّف تحقّق و حصول اسجاع مبتنى است براينكه اعجاز ساكن قرائت شوند.

مقصود از [اعجاز] بفتح همزه اواخر فواصل قرائن بوده و سرّ اين گفته مصنّف آنستكه:

تواطؤ و تزاوج در تمام صور تنها با وقف و سكون اواخر فواصل حاصل ميشود مانند قول اهل لسان كه مى‌گويند:

ما ابعد ما فات و اقرب ما هو آت (چقدر دور و با فاصله است آنچه از دست رفته و چقدر نزديك است آنچه خواهد آمد).

در اينمثال حصول سجع موقوف است براينكه [تاء] از [مافات‌] و [هو آت‌] را ساكن نمائيم زيرا اگر اعتبار و لحاظ سكون در اين دو نشود سجع فوت ميشود بخاطر آنكه [تاء] از [فات‌] مفتوح بوده و از [آت‌] تنوين كسر دارد و پرواضح است اگر عبارت مذكور با اين هيئت قرائت گردد سجع منتفى است.

گفتارى ديگر از برخى ادباء

برخى از ادباء گفته‌اند:

در قرآن اطلاق سجع معمول نيست بلكه بجاى اسجاع فواصل گفته ميشود.

شارح گويد:

امّا اينكه اطلاق [اسجاع‌] در قرآن معمول نيست جهتش آن استكه:

رعايت ادب و تعظيم قرآن اقتضاء مى‌كند كه اين اطلاق صورت‌